tel. (91) 82-94-627                                                            USG,RTG,EKG

Problemy rozrodcze u FRETEK

Problemy rozrodcze u fretek

 

Fretka (Mustela putorius furo) – drapieżnik należący do rodziny łasicowatych (Mustelidae), jest udomowioną forma tchórza. Od ponad 30 lat cieszy się coraz większą popularnością jako zwierzę domowe. Ze względu na specyficzny cykl płciowy warto zapoznać się z podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi problemów zdrowotnych związanych z układem rozrodczym tych zwierząt.
 
Fretki są zwierzętami sezonowo poliestralnymi (wielorujowymi) i w naszych warunkach klimatycznych szczyt aktywności płciowej przypada na okres od marca do sierpnia. Elementarne znaczenie ma tu wydłuzająca się długość dnia świetlnego oraz ściśle związane z tym wahania poziomu hormonów (melatoniny) we krwi.
U samic występuje owulacja indukowana, a ruja może trwać 3-6 m-cy. Zasadniczą cechą odróżniającą je od innych zwierząt domowych jest fakt, że nie pokrycie samicy fretki w odpowiednim czasie będzie skutkowało poważnymi zaburzeniami zdrowotnymi u tych zwierząt.
 
 
Samica w rui:
 
Pierwsza ruja u samic pojawia się najczęściej w wieku 5-10 m-cy czyli na następną wiosnę po urodzeniu.
Objawy rui:
- powiększenie sromu, który osiąga swoją maksymalną wielkość ok. miesiąca od rozpoczęcia rui,
-zmiany behawioralne (zwiększona drażliwość, zmniejszony apetyt, krótsze okresy snu),
-zmiany fizykalne (zwiększone wypadanie włosów i spadek masy ciała).
 
Przy przedłużającej się rui u samicy pojawia się niedokrwistość w wyniku zahamowania aktywności szpiku kostnego przez utrzymujący się wysoki poziom estrogenów we krwi. Powyżej 8 tygodnia rui dochodzi do pancytopenii (zahamowania produkcji krwinek czerwonych, białych oraz płytek krwi). Jeżeli odpowiednio szybko zahamujemy ruję populacja krwinek czerwonych powinna się odbudować w przeciągu kilku tygodni. Zbyt długo utrzymujące się wysokie stężenie estrogenów może nieodwracalnie uszkodzić szpik kostny, u samic z silną anemią i z mocno obniżonym hematokrytem rokowanie jest złe (anemię przy hematokrycie poniżej 15%  uważa się już za nieodwracalną i część lekarzy zaleca eutanazję takich zwierząt).
Przy długo trwającej rui zwiększa się również ryzyko wystąpienia ropomacicza u fretki.
 
Przedłużająca się ruja jest dla samicy wyrokiem śmierci!
 
Fot. Obrzęk sromu to najbardziej charakterystyczny           
objaw rui u samicy, potocznie srom nazywany              
jest ‘wisienką’. Na zdjęciu blada, obrzeknięta
błona śluzowa sugerująca anemię u zwierzęcia.
 
 
 
Fot. Bladość błon śluzowych charakterystyczna dla anemii
towarzyszącej permanentnej rui.
 
 

 
Fot. Apatia i brak apetytu występują często dopiero w bardzo
zaawanswanym stadium choroby.
 
Ze względu na bardzo negatywny wpływ utrzymujących się wysokich poziomów hormonów estrogenowych, koniecznością jest przerwanie rui u samicy (zaleca się przerwanie rui trwającej powyżej 4tyg, bezwzględnie wskazane-powyżej 8 tyg). Jest na to kilka sposobów. Samicę można:
-pokryć,
-przerwać ruję hormonalnie,
-przerwać ruję chirurgicznie.
 
Stosowanie standartowych leków hormonalnych jest obarczone u tych zwierząt dużym ryzykiem wystąpienia ropomacicza. Ze stosowanych obecnie preparatów hormonalnych za najbezpieczniejsze uważa się substancje działające na wyższe piętra odpowiedzi hormonalnej czyli analogi GnRH, hormonu produkowanego przez podwzgórze (deslorelona w preparacie Suprelorin, octan leuprolidu w preparacie Lucrin/Lupron).
W naszym Gabinecie preferowane jest przerywanie rui za pomocą implantu hormonalnego.
 
Chirurgiczne przerwanie rui przez sterylizację również jest możliwe, ale jedynie w pierwszych dniach rui i wielu lekarzy zaleca wcześniejsze wyciszenie hormonalne zwierzęcia.
 
Sterylizacja zapobiega problemom związanym z przedłużającą się rują, jednak pojawia się nowa kwestia- problem choroby nadnerczy, który de facto w większości dotyczy zwierząt poddanych zabiegowi kastracji/sterylizacji. Alternatywą do kastracji/sterylizacji są implanty zawierające deslorelinę, które u fretek działają 1,5-2 lat. Ich zastosowanie nie jest obarczone ryzykiem wystąpienia choroby nadnerczy u tych zwierząt, gdyż działając na wyższe piętra kaskady hormonalnej mają one działanie zapobiegające i lecznicze w stosunku do tego schorzenia.
 
 
Ciąża i okres poporodowy
 
Ciąża u samic trwa ok 42dni, samica przeciętnie rodzi ok 6- 8 głuchych i ślepych małych (1-12). Oczy otwerają ok 28-34 dnia, zaczynają słyszeć ok 32 dnia.
 
W okresie laktacji, od 2-3dnia po porodzie należy podawać samicy większe ilości pokarmu, a w szczycie laktacji (3-4tyg po porodzie) może być potrzebne uzupełnianie wapnia w celu zapobieżenia hipokalcemii (gorączki poporodowej).
 
Fot. Maluszki z mamą chwilę po porodzie.
(zdjęcie autorstwa Krzysztofa Futymy)
 
 
 
 
Problemy rozrodcze u samców.
 
U samców wskazaniem do kastracji najczęściej jest agresja, intensywny, nieprzyjemny dla niektórych zapach niekastrowanego samca, ograniczenie rozrodu w hodowlach, problemy zdrowotne (wnętrostwo, guzy nowotworowe jąder).
 
Fot. Usunięcie jądra z jamy brzusznej             
                                                                            
 
Fot. Fretka po zabiegu
 
 
Przy braku anomalii jąder, zamiast kastracji można zastosować implant hormonalny, który również zmniejszy ryzyko wystąpienia u samca choroby nadnerczy.
 
 
 
DZIĘKUJEMY ZA UWAGĘ
 

Literatura:
*‘Ferret- husbandry, medicine and surgery’ John Henry Lewington BVetMed MRCVS
*‘Ferrets, Rabbits and Rodents: Clinical Medicine and Surgery’ Katherine Quesenberry DVM, James W. Carpenter MS DVM Dipl ACZM
*‘Fretki – warunki zdrowotne, hodowla, rozpoznawanie i leczenie chorób’ Maggie Lloyd MA, VetMB, CertLAS, MRCVS
*Exotic DVM
*Veterinary Clinics of North America 

*www.wikipedia.pl